Het Westerbroek


bord_WesterbroekHet natuurgebiedje dat ingeklemd ligt tussen tussen de Rijksstraatweg naar Hoogezand (langs het Winschoterdiep), de Oudeweg in Westerbroek en de Woortmansdijk in Waterhuizen, is bij de bewoners van Westerbroek bekend als ‘Het Westerbroek’. Op een topografische kaart van Haren wordt een veel ingewikkeldere naam gehanteerd, namelijk: ‘Westerbroekster Engelberter molenpolder’.

Het is een van de meest noordelijk gelegen stukjes laagveen in ons land. Er is rond 1900 baggerturf gewonnen, waardoor destijds zogenaamde ‘petgaten’ zijn ontstaan. De legakkers, waarop de turf te drogen werd gelegd, zijn hier en daar in het landschap nog herkenbaar.

Mevrouw Helder, een bekende inwoonster van Westerbroek aan het begin van de twintigste eeuw, heeft een zomerverblijf (houten huis) gehad in dit gebied. Zij heeft een bos (of park) laten aanleggen naar haar wensen en met haar bokkenwagentje reed ze door de keurig onderhouden beukenlaantjes naar haar huis. Haar destijds aangelegde bosje vormt thans het kerngebied van het Westerbroek en is niet voor publiek toegankelijk. Soms organiseert de boswachter publiekswandelingen, die dan aangekondigd worden in o.a. het Dagblad van het Noorden. In het kerngebied is nog veel terug te vinden van hetgeen mevrouw Helder destijds heeft laten aanplanten: rododendron, lelietjes van dalen, een balsempopulier en vele (rode) beuken.

Mevrouw Helder heeft het gebied als legaat aan Natuurmonumenten nagelaten, met als voorwaarde dat ze er niets aan zouden veranderen. Natuurmonumenten heeft dat wat ruim opgevat: lange tijd hebben ze niets aan het gebied gedaan. Dode bomen laten ze liggen, er wordt geen onderhoud gepleegd. Ik vermoed dat mevrouw Helder dit niet bedoeld had. Zij had het altijd immers zo keurig onderhouden.
De petgaten zijn in de loop der tijd volledig verland geraakt. In 1997 zijn ze opnieuw uitgegraven. Ook is het grondwaterpeil, dat daarvoor ten behoeve van de landbouw kunstmatig beheerst werd, weer ‘losgelaten’. Het gebied wordt nu gekenmerkt door een zeer fluctuerend grondwaterpeil, wat onmiddellijk zijn uitwerking heeft op de aanwezige eiken: vele leggen het loodje. Het gebied wordt langzaam weer een berken-elzenbroekbos. Ook is zichtbaar dat sloten aan het dichtgroeien zijn. Successie is hier van dichtbij te volgen.

westerbroek1

De petgaten zijn niet diep, want op ongeveer 50 centimeter diepte ligt een dikke kleileemlaag. Als het goed is, zijn de petgaten dan ook alleen gevuld met hemelwater, het grondwater kan er niet bij.
Het Westerboek is niet een heel bijzonder gebied, al komt er wel een grote verscheidenheid aan vooral vogels en paddestoelen voor. Ook groeit de koningsvaren er volop.

Op de bospaden is de grondsoort duidelijk anders dan in het beschermde gebied rondom de petgaten, gegeven de ruime aanwezigheid van dalkruid en salomonszegel. De bodem in het bosje bestaat vooral uit zand, met wat sporen van veen en klei.
Natuurmonumenten heeft in 2006 maatregelen getroffen om de verdroging van het kerngebied tegen te gaan. Poldersloten zijn gedempt en nieuwe gegraven, op grotere afstand van het kerngebied. De oude poldersloot bleek namelijk behalve hemelwater ook kwelwater af te voeren.
Bij het graven van de sloten werd goed zichtbaar hoe zanderig de bodem buiten het kerngebied feitelijk is. Begroeiing van de oevers komt dan ook maar heel langzaam op gang. Na een jaar staat er nog steeds niet veel meer dan wat soorten mossen en pitrus. De oevers zijn ‘natuurlijk’ gevormd, niet te steil, glooiend, met uitsparingen voor het ontstaan van poeltjes. Het water is af en toe wat rood, wat duidt op ijzer, en daarmee ook weer op kwelwater.

westerbroek2

In het najaar van 2007 heeft Natuurmonumenten een start gemaakt met de herinrichting van het gebied rondom de kern. Er komen meer waterpartijen en er worden wandelpaden aangelegd.

Tijdens het schrijven van dit stukje zijn de graafwerkzaamheden nog steeds niet afgerond. Er verschijnen inderdaad mooie waterpartijen, maar de afgegraven grond ligt nog als grote heuvels in het landschap. Ik hoop dat ze de afgegraven grond nog gaan afvoeren, want ik weet ik niet zo goed wat het effect er van zal zijn op de plantengroei. Het lijkt me dat de bodem flink verstoord is en dat het nog minstens twee decennia zal duren eer het streefbeeld, met houtsingels, krabbescheer en orchideeën (die schrale grond nodig hebben) gerealiseerd is. Het zal een genoegen zijn de ontwikkeling van het gebied de komende jaren vanuit mijn huis te kunnen volgen. Nu al is zichtbaar dat er meer soorten ganzen en eenden komen dan in de afgelopen jaren. Vorig jaar was er overigens in het kerngebied ook een lepelaar te zien!

Het is ondanks alle graverij van dit moment zeker de moeite waard een keer een bezoek te brengen aan het gebiedje rondom Het Westerbroek. Het is te voet toegankelijk via (1) het bospad t.o. Oudeweg 37 in Westerbroek, of (2) het Frederikpad, halverwege de Woortmansdijk, of (3) het bospad haaks op de Rijksstraatweg, dat start iets ten oosten van Hotel Van der Valk. Veel plezier!

Claudia Hoeksema-van Orden (tekst en foto’s)


Westerbroek weergeven op een grotere kaart

ROUTES

OVERIGE DOCUMENTATIE

FOTO’s

www.natuurmonumenten.nl/natmm-internet/natmm/natuurgebieden.jsp?n=35965

www.minlnv.nl/portal/page?_pageid=120,2243799&_dad=portal&_schema=PORTAL